در دنیای امروز که فناوری‌های هوش مصنوعی با سرعت بالایی در حال رشد هستند، حوزه نشر نیز از این قاعده مستثنا نیست. در ایران، نشر هرمس به‌تازگی با استفاده از هوش مصنوعی گامی نوآورانه برای ترجمه کتاب‌ها برداشته و از ده کتاب ترجمه‌شده در زمینه‌های فلسفه، روان‌شناسی و علوم رونمایی کرده است. این حرکت، نه‌تنها بحث‌های زیادی را در خصوص کیفیت ترجمه ماشینی در مقابل ترجمه انسانی به وجود آورده، بلکه مسیرهای تازه‌ای را برای آینده نشر در کشور باز کرده است.
چرا ترجمه هوش مصنوعی؟
مهدی فیروزان، رئیس هیئت‌مدیره نشر هرمس، در مراسم رونمایی کتاب‌ها تأکید کرد که پیشرفت‌های فناوری تاکنون با چالش‌ها و فرصت‌های متعددی همراه بوده‌اند. او معتقد است که اگر نشر بخواهد در تولید علم پیشرو باقی بماند، نیاز است که از هوش مصنوعی بهره بگیرد. وی افزود:
«مادامی که صرفاً مصرف‌کننده هوش مصنوعی باشیم، نمی‌توانیم در آینده آن دخالت کنیم. باید حوزه نشر جلوتر از هر حوزه‌ای وارد هوش مصنوعی شود.»
– مهدی فیروزان
این دیدگاه بر اساس نیاز به سازگاری با روندهای جهانی و استفاده از امکانات هوش مصنوعی برای بهبود و توسعه پیکره زبان فارسی شکل گرفته است. با این حال، نگرانی‌هایی درباره تأثیر این فناوری بر حرفه مترجمان نیز وجود دارد.
فرایند ترجمه و چالش‌های اساسی
مرتضی کاردر، مدیرعامل نشر هرمس، در ارائه توضیحات، فرایند پیچیده و زمان‌بر ترجمه با هوش مصنوعی را شرح داد. کتاب‌های ترجمه‌شده حداقل سه بار زیر نظر انسان ویرایش شده‌اند تا ایرادات ماشینی برطرف شود. وی افزود که هنوز ترجمه هوش مصنوعی برای زبان فارسی، کاملاً قابل اتکا نیست و نیاز به تقویت بیشتر دارد. تأکید اصلی او بر گسترش پیکره زبانی فارسی در هوش مصنوعی بود.
پیاده‌سازی این پروژه با استفاده از ابزارهای مختلفی مانند ChatGPT انجام شده و نتایج حاصل، اختلاف معناداری میان ترجمه ماشینی و انسانی را نشان داده است. به گفته محمد قلی‌پور، ناظر ترجمه این پروژه، فاصله کیفیت ترجمه ماشینی با مترجمان حرفه‌ای حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد است و با دانشجویان و دانش‌آموختگان زبان انگلیسی این فاصله کمتر، اما همچنان قابل توجه است.
تحلیل تأثیرات ترجمه هوش مصنوعی
حرکت به سمت استفاده از هوش مصنوعی در ترجمه به دو پهلو نگاه می‌شود. از یک سو، بهره‌گیری از این فناوری می‌تواند سرعت ترجمه و دسترسی به کتاب‌های علمی و فلسفی را افزایش دهد. از سوی دیگر، جایگاه مترجمان انسانی با چالش روبه‌رو خواهد شد. قلی‌پور با اشاره به اینکه شغل مترجمان همواره در حال تحول بوده است، معتقد است که هوش مصنوعی نمی‌تواند روح انسانی موجود در ترجمه‌ها را بازتولید کند و تنها به‌عنوان یک ابزار کمکی باقی می‌ماند.
«هوش مصنوعی برای زبان فارسی کارآمد نیست و فاقد روح انسانی است. اما تکامل تدریجی تکنولوژی به این معناست که نقش مترجم تغییر خواهد کرد؛ نه حذف.»
– محمد قلی‌پور
این نگاه می‌تواند فرصتی برای هم‌افزایی میان مترجمان انسانی و هوش مصنوعی فراهم کند و به تقویت کیفیت خروجی‌های ترجمه کمک کند.
فراتر از ترجمه: توصیه‌ها و آینده‌نگری
نشر هرمس سه مصوبه مهم برای ورود به حوزه هوش مصنوعی دارد که می‌توان آن‌ها را الگویی برای دیگر ناشران در نظر گرفت: پرهیز از غفلت در برابر فناوری‌های جدید، ورود انتقادی و تحلیلی به این حوزه، و ایجاد ارتباط میان خلاقیت و نوآوری در جمعیت. این رویکردها می‌توانند پایه‌ای برای توسعه هوش مصنوعی در نشر و تولید علم باشند.
یکی از اهداف بلندمدت نشر هرمس، گسترش همکاری‌ها با دانشگاه‌ها و متخصصان حوزه زبان‌شناسی است که می‌تواند مسیر آینده این فناوری را برای زبان فارسی هموار کند. همچنین، تأسیس کارگروه‌های تخصصی برای ارزیابی مستمر از کیفیت کارکرد هوش مصنوعی پیشنهاد می‌شود.
نظرات کاربران و جمع‌بندی
استفاده از هوش مصنوعی در صنعت نشر، چه از زاویه فنی و چه از منظر اجتماعی، موضوعی جدی و چندوجهی است. این گام مهم نشر هرمس نشان‌دهنده تحولی است که می‌تواند مسیر جدیدی را برای استفاده از فناوری‌ها در تقویت پیکره زبان فارسی ایجاد کند. در عین حال، سؤال‌هایی درباره جایگاه انسانی در این فرایند باقی می‌ماند.
از شما دعوت می‌کنیم تا نظرات خود را درباره این حرکت نوآورانه و تأثیرات احتمالی آن در بخش دیدگاه‌ها با ما به اشتراک بگذارید. به نظر شما آیا هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین مترجمان انسانی شود یا فقط به‌عنوان یک ابزار کمکی باقی می‌ماند؟ منتظر شنیدن دیدگاه‌های شما هستیم!
دیدگاه ها