استفاده از فناوری‌های پیشرفته مانند هوش مصنوعی و تصویربرداری اشعه ایکس، امروز توانسته مرزهای دانسته‌های ما از متون باستانی را گسترش دهد. یکی از این نمونه‌ها، طومار PHerc. 172 است که نزدیک به دو هزار سال غیرقابل خواندن تلقی می‌شد. اما اکنون پژوهشگران با به‌کارگیری ابزارهای مدرن نه تنها این طومار بلکه بسیاری از نسخ مشابه دیگر را به میدان مطالعه بازگردانده‌اند.
تاریخچه‌ای از طومار سوخته
طومار PHerc. 172، یکی از صدها طوماری است که در «ویلای طومارها» در هرکولانیوم، شهری که در جریان فوران کوه وزوو در سال ۷۹ میلادی مدفون شد، کشف شد. این طومار چنان آسیب‌پذیر است که نمی‌توان آن را لمس کرد و به دلیل سوختگی، نوشته‌های آن با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شود. به مدت چندین قرن، این متون در هاله‌ای از ابهام باقی مانده بودند تا اینکه انقلاب فناوری در این حوزه، امیدهای جدیدی را به همراه آورد.
نقش هوش مصنوعی در رمزگشایی طومار
در سال ۲۰۲۳، چالش جهانی «وزوو» برای رمزگشایی طومارهای سوخته هرکولانیوم به طور رسمی آغاز شد. دو دانشجوی آلمانی به نام‌های مارسل روت و میکیا نوواک توانستند با استفاده از هوش مصنوعی، موفقیتی بی‌سابقه را رقم بزنند. این تیم از مدلی که قبلاً برای تصویربرداری پزشکی طراحی شده بود، بهره بردند تا جزئیات جوهر باستانی را در اسکن‌های دقیق طومارها شناسایی کنند.
روت و نوواک برای آموزش الگوریتم خود، هزاران بار داده‌ها را به‌صورت دستی بررسی کردند و نشانه‌های جوهر یا الیاف پاپیروس را برچسب‌گذاری کردند. در نهایت، هوش مصنوعی موفق شد نام و عنوان این اثر را کشف کند: «فیلودموس، درباره رذایل».
«با این کشف، نه تنها به متون جدیدی از فیلودموس دست یافته‌ایم، بلکه قدم بزرگی در مطالعه فلسفه اخلاقی باستانی برداشته‌ایم.»
– مارسل روت
فیلودموس؛ فیلسوفی از دوران اپیکوریسم
فیلودموس، فیلسوف و شاعر یونانی از قرن اول پیش از میلاد بود که در آتن زیر نظر زنون، یکی از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان اپیکوری، تحصیل کرد. این فیلسوف نقش مؤثری در جامعه فکری روم ایفا کرد و آثاری چون «درباره چاپلوسی»، «درباره مدیریت اموال» و «درباره تکبر» از او به جای مانده است. طومار PHerc. 172 احتمالاً بخشی از یک اثر گسترده‌تر در مورد اخلاقیات و فساد اخلاقی بوده است.
جالب توجه است که برخی از اولین واژگان خوانده‌شده از این طومار شامل «نفرت»، «ترس» و «سرگشتگی» هستند و به نظر می‌رسد نویسنده از این مفاهیم برای بررسی مسائل عمیق اخلاقی استفاده کرده است.
پیشرفتی فراتر از رمزگشایی فعلی
بسیاری از مورخان معتقدند که کتابخانه رومی موجود در ویلای طومارها چیزی فراتر از آثار فیلودموس را در خود جای داده است. برخی حتی احتمال وجود متون گمشده‌ای از ارسطو، اوریپید یا سافو را مطرح کرده‌اند. با اینکه تا به حال تنها بخشی از این کتابخانه کاوش شده، این امید وجود دارد که کشفیات بیشتری در صورت ادامه تحقیقات به دست آید.
به لطف فناوری هوش مصنوعی، خواندن این متون بدون آسیب رساندن به ساختار فیزیکی آن‌ها ممکن شده است. این امر، آغازگر انقلابی در مطالعه متون و دست‌نوشته‌های باستانی محسوب می‌شود که می‌تواند نقش مهمی در احیای فرهنگ و دانش کلاسیک ایفا کند.
نگاهی به آینده
این دستاورد نشانگر قابلیت‌های پیش‌بینی‌ناپذیر فناوری در حوزه‌های مختلف است. اگرچه هنوز بسیاری از بخش‌های کتابخانه ویلای طومارها و متون مشابه دیگر کشف نشده‌اند، این دستاورد گامی مهم در راستای تحلیل متون باستانی و درک بهتر ریشه‌های تاریخی و فلسفی تمدن بشر است.
نتیجه‌گیری
کشف و رمزگشایی طومار PHerc. 172 نمونه‌ای بینظیر از تلفیق هنر، فناوری و تاریخ است که به روشن‌سازی بخش‌های ناشناخته از میراث بشری ما منجر شده است. مسلماً در آینده نیز فناوری‌های پیشرفته‌تر این مسیر را هموارتر خواهند کرد. حال از شما می‌پرسیم: به نظر شما چقدر از دانش گمشده گذشته می‌تواند از دل چنین طومارهایی بیرون بیاید؟ لطفاً نظرات ارزشمندتان را با ما در میان بگذارید!
دیدگاه ها